تبلیغات
حقایقی از قرآن و پایان عمر خورشید

نویسنده: محمدامین احمدی فقیه

مقدمه
شب هنگام در حال تلاوت سوره مبارکه قیامت بودم  به طور اتفاقی خبر علمی جدید از تلویزیون را شنیدم با این عنوان "زمان مرگ خورشید تعیین شد" که گروهی از ستاره شناسان انگلیسی موفق شدند با حد اکثر دقت، زمان فاجعه کیهانی و نابودی خورشید را برابر با 6/7 میلیارد سال در آینده تعیین کنند.
این فرضیه که خورشید در پایان حیات خود تبدیل به یک کره آتشین بزرگ می شود و "نیروی جاذبه آن به حدی خواهد رسید که تمام اجرام آسمانی پیرامون خود از جمله سیاره زمین را به طرف خود جذب می کند" و آنها را در خود می بلعد از مدتها قبل مطرح بود. اکنون ستاره شناسان دانشگاه ساسکس انگلیس موفق شدند با بیشترین ضریب دقت، زمان پایان عمر خورشید را 6/7 میلیارد سال دیگر تعیین کنند.

توجه در آیات قرآن :
در آیه هایی که می خواندم دقت کردم و مرا به شگفت آورد و تکبیر خداوند متعال را به جا آوردم. سوره قیامت هفتاد و پنجمین سوره قرآن کریم است و 40 آیه دارد که در مکه نازل شده است. در آیه 9 به جمع شدن خورشید و ماه اشاره نموده است.
﴿وَجُمِعَ الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ﴾﴿و خورشید و ماه یك جا جمع شوند﴾
در اینكه منظور از "جمع ماه و خورشید" چیست؟ مفسران تفسیرهاى گوناگونى ذكر كرده اند.گاه گفته اند: هر دو در كنار هم قرار مى گیرند، و یا هر دو با هم از مشرق طلوع كرده در مغرب غروب مى كنند.  در جای دیگر گفته اند هر دو در این صفت كه نور خود را از دست مى دهند جمع خواهند بود. این احتمال نیز وجود دارد كه ماه تدریجا تحت تاثیر جاذبه خورشید به آن نزدیك شده و سرانجام به سوى آن جذب و جمع مى شود، و هر دو بى فروغ مى گردند. به هر حال در اینجا به دو قسمت از مهمترین پدیده های انقلابى آخر جهان، یعنى بى نور شدن ماه، و جمع شدن خورشید و ماه با یكدیگر است اشاره شده، كه در آیات دیگر قرآن نیز كم و بیش اشاراتى به آن دیده مى شود، مثلا در آیه1 سوره تكویر (تاریک شدن، پیچیدن) مى فرماید "
إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ" هنگامى كه خورشید تاریك گردد، مى دانیم نور ماه از خورشید است، هنگامى كه خورشید تاریك شود ماه نیز تاریك مى گردد، در نتیه کره زمین در ظلمت و تاریكى وحشتناكى فرو مى رود.

سوگند به روز قیامت و وجدان ملامت گر؟
سوره قیامت با دو سوگند پر معنى آغاز شده، مى فرماید: سوگند به روز قیامت، (
لا أقسم بیوم القیامة) و سوگند به وجدان بیدار انسانها و نفس ملامت كننده (لا أقسم بالنفس اللوامة). این مسئله اهمیت موضوعى را نشان می دهد كه سوگند به خاطر آن یاد شده است.
مهم این است كه ببینیم در میان این دو سوگند (سوگند به روز قیامت و سوگند به وجدان بیدار) چه رابطه اى وجود دارد؟ حقیقت این است كه یكى از دلائل وجود "معاد" وجود محكمه "وجدان" در درون جان انسان است كه به هنگام انجام كار نیك روح آدمى را مملو از شادى و نشاط مى كند، و از این طریق به او پاداش مى دهد، و به هنگام انجام كار زشت یا ارتكاب جنایت روح او را سخت در فشار قرار داده و مجازات و شكنجه مى كند، به حدى كه گاه براى نجات از عذاب وجدان اقدام به خودكشى مى كند. یعنى در واقع وجدان حكم اعدام او را صادر كرده، و به دست خودش ‍ اجرا مى كند! و از اینجا است كه ما از وجود وجدان اخلاقى پى به وجود رستاخیز و قیامت میبریم و نیز از همینجا رابطه جالب این دو سوگند روشن مى شود، و به تعبیر دیگر سوگند دوم دلیلى است بر سوگند اول.

آیا منظومه شمسى و ستارگان خاموش مى شوند؟
طبق بررسى دانشمندان، حجم خورشید یك میلیون و سیصد هزار مرتبه از زمین بزرگتر است ! منتها چون فاصله اى در حدود یكصد و پنجاه میلیون كیلومتر با ما دارد به اندازه فعلى دیده مى شود. براى تجسم عظمت و وسعت خورشید همین اندازه كافى است كه اگر كره ماه و زمین را با همین فاصله اى كه الان بین آنها وجود دارد به داخل خورشید منتقل كنیم ماه به آسانى مى تواند دور زمین بگردد بى آنكه از سطح خورشید خارج شود!
بنابراین آنچه در آیات فوق پیرامون تاریك شدن خورشید و متلاشى شدن ستارگان آمده است حقیقتى است كه با علم امروز كاملا هماهنگ مى باشد، و قرآن زمانى این حقایق را بیان كرده كه نه تنها در محیط جزیره عربستان كه در محافل جهان علمى آن روز نیز از این مسائل خبرى نبود. آیا با این اوصاف نباید به قرآن و اسلام ایمان آورد؟ و به یقین رسید؟

نظر دانشمندان در مورد سرنوشت خورشید و زمین
دیدگاه دانشمندان از آینده از زمان ولز بسیار تغییر یافته است. شناخت و درك از تغییرات خورشید این امر را ممكن ساخته است كه آینده بسیار دور زمین را به گونه ای شرح دهیم كه هم شامل جزئیات و هم از نظر علمی درست باشد.
اگر بتوانیم فیلم سریعی از 200 میلیون سال آینده زمین ببینیم، خواهیم دید قاره ها به هم می پیوندند تا شكل آینده كهن قاره (
Pangaea) را به وجود آورند كه آن هم ساختار جدید صفحات قاره ای را ایجاد می كند. حرارت داخل زمین در درجه اول از فروپاشی ذرات رادیواكتیو اورانیوم 238 ایجاد می شود كه نیمه عمر آن 5/4 میلیارد سال است. بنابراین مواد داخلی زمین هم اكنون در حدود نیمی از میزان اولیه گرما تولید می كنند. با سرد شدن مواد داخلی، فرایندهای نوسازی زمین شناسی به تدریج متوقف می شود و سیاره به دوران پیری و سالخوردگی وارد می شود. آتشفشانها فوران می كنند و قاره ها به تدریج شكل و ساختار نهایی خود را به دست می آورند. طی میلیاردها سال بعد سطح آب اقیانوسها اندكی پایین می رود، زیرا آب توسط پوسته كه به طور ثابت در حال خنك شدن است جذب می گردد.
با این حال خنك شدن زمین با خنك شدن سطح زمین همراه نیست. خورشید همواره از زمان تولدش كمی درخشانتر شده است. ستاره گرم حیاتبخش ما در مسیری است كه به بلایی سوزان برای حیات زمین تبدیل می گردد.

تعادل مشكل:
خورشید مانند بیشتر ستاره ها در وضعبت پایدار و متعادل بین كشش جاذبه به سمت داخل از یك سو و فشار حاصل از گرمای همجوشی هسته ای به سمت خارج از سوی دیگر قرار دارد. این یك تعادل خود تنظیم است. كمی منقبض شدن خورشید باعث افزایش چگالی و دمای مركزی آن می شود و واكنشهای هسته ای را سریعتر می كند كه گرمای اضافی آن سبب منبسط شدن خورشید می گردد. انبساط نیز قسمتهای داخلی را مقدار كمی خنك و تولید انرژی هسته ای را كند می كند و سبب انقباض مجدد خورشید می گردد. در نتیجه خورشید در حال تعادل باقی می ماند.
با این حال پس از گذشت صدها میلیون سال این تعادل اندكی به هم می خورد. با انجام همجوشی و تبدیل هیدروژن به هلیم، مقدار هیدروژن در هسته خورشید كاهش می یابد. هلیم خنثی است پس هسته باید كوچكتر و گرمتر شود تا همجوشی ادامه یابد. خورشید با گذشت 5/4 میلیارد سال از تولدش، اندكی كمتر از نیمی از هیدروژن اولیه خود را سوزانده و هسته آن واقعاً سرشار از هلیم شده است. خورشید در مقابل پایین آمدن تدریجی درجه گاز خود، با دنباله ای از اتفاقات پیچیده پاسخ می دهد كه هیچ یك از آنها پدیده خوشیایندی برای زمین نیست.

پدیده گلخانه اى:
پرسش بسیار جالب این است كه سیستم پیچیده زمین چگونه به این رویدادها پاسخ می دهد. تاكنون زمین وظیفه نگهداری دمای پایدار در مقابل درخشندگی همواره افزاینده خورشید را به صورت قابل قبولی انجام داده است. اگرچه در گذشته دور نوسانهایی هم رخ داده است، از جمله حداقل دو دوره عصر یخبندان پیش از شروع زندگی در زمین كه به نظر می رسد زمین در آن دوران به صورت كامل از قطبها تا استوا یخ زده است. همچنین دورانهای بسیار گرمتری از حالا وجود داشته است كه جنگلهای معتدله قطبها را پوشاندند. طی قرن آینده و پس از آن با آزاد كردن حجم زیادی از دی اكسید كربن در جو، آزمایش پرماجرای بسیار بزرگی را در پیش رو خواهیم داشت.
اما سرانجام دمای سرنوشت ساز فراخواهد رسید. مدلهای آب و هوایی بدون ابر نشان می دهد كه زمین در 2/1 میلیارد سال آینده به وضعیت گلخانه مرطوب خواهد رسید. این از هر آنچه كه ما با رها كردن دی اكسید كربن در جو می توانیم انجام دهیم بسیار ویرانگرتر خواهد بود، چرا كه بخار آب در صورت وجود به اندازه كافی، خود یك گاز گلخانه ای قوی است. در دوران گلخانه مرطوب تبخیر آب اقیانوسها در اثر دماهای بسیار بالا به شدت افزایش می یابد و بخار آب بیشتری وارد جو می گردد. در نتیجه حتی به دماهای بالاتری خواهیم رسید و این روند تا جایی ادامه می یابد كه اقیانوسها به كلی تبخیر و خشك شوند. انتظار داریم زمین در مدت كوتاهی پس از یك میلیارد سال به یك بیابان برهوت و برشته تبدیل شود. سخت است تصور كنیم كه حیات چند سلولی ها چگونه ادامه خواهد یافت.
دما در بالای جو زمین به اندازه كافی بالاست كه هر اتم آزاد هیدروژن معمولاً به فضا فرار كند. بنابراین اگر آب به بالای لایه اُزن برود در مسیر آزاد شدن در فضا قرار می گیرد. زمین بعد از دوره تحول گلخانه مرطوب به تدریج همه آب خود را از دست می دهد و سیاره دوره جدید انتقال به یك گلخانه گرم جهنمی را شروع می كند، درست مشابه آنچه كه اكنون در سیاره ناهید حكمفرماست.
در واقع ناهید ممكن است زمانی بسیار معتدل تر و شبیه زمان كنونی ما بوده باشد. اندازه گیریهای انجام شده در مورد آهنگ تبدیل دوتریم موجود در جو آن به هیدروژن حاكی از آن است كه این سیاره مقدار زیادی آب را در گذشته خود از دست داده است، مقداری احتمالاً به اندازه یك اقیانوس. اگرچه ناهید انرژی بیشتری نسبت به حال حاضر زمین دریافت كرده، در دوران اولیه خورشید نیز 30 درصد كمتر انرژی دریافت نموده است. اگر دقیقاً بتوانیم بفهمیم كه ناهید چگونه به این صورت درآمده، ممكن است بتوانیم پیش بینی آب و هوایی طولانی مدت تری را به صورت دقیقتر در مورد زمین انجام دهیم.

به تعویق انداختن واقعه ای اجتناب ناپذیر:
رابرت اسمیت (
Rabert Smit) و فرد آدامز (Fred Adams) از دانشمندان و محققین دانشگاه میشیگان و دان كریكانسكی (Don Korycansky) از دانشگاه كالیفرنیا سانتاكروز در سال2000 به صورت گروهی طرحی را آماده كردند تا دمای مطلوب فعلی زمین را در برابر گرمای افزاینده خورشید در چند میلیارد سال آینده تثبیت نمایند. كلید این طرح زمان بسیار طولانی است كه در پیش رو است. تنها با مصرف كمی انرژی طی هزاران یا میلیونها سال می توان جرم بزرگتری از كمربند سیاركی و یا كوییپر را به گونه ای مانور داد كه پی در پی گذرهای نزدیكی از زمین و مشتری داشته باشد، به گونه ای كه بخشی از انرژی عظیم مداری مشتری را به زمین منتقل نمایند. چنین گذری در هر10000 سال كافیست تا مدار زمین را با سرعت كافی به سمت خارج حركت داد تا با درخشندگی افزاینده خورشید مقابله كند.  

خورشید طی 730 میلیون سال بعدی 7/2 برابر درخشانتر و 3/2 برابر بزرگتر از حال حاضر می شود. منظومه شمسی در آن زمان به واقع غیر قابل سكونت می شود. ناهید و زمین دو قلوهای سولفوری می گردند و مریخ به یك بیابان سوزان مبدل می گردد. اقمار مشتری همچنان یخ زده هستند، اما ذوب شدن آنها نزدیك است. خورشید پس از 590 میلیون سال به مرحله تبدیل به یك غول سرخ وارد می شود و مراحل بعدی بسیار شدیدتر از هر آنچه تا كنون بوده می شود.

سرنوشت زمین؟ سؤال این است كه آیا این سیاره اصلاً باقی خواهد ماند؟
در مدل مقایسه ای، خورشید سرانجام سیاره تیر را خواهد بلعید. اما چون درخشندگی آن به صدها برابر افزایش می یابد و جاذبه سطحی آن به علت افزایش قطرش كاهش می یابد، باد قدرتمندی از خورشید شروع به وزیدن می كند كه سرانجام نزدیك به یك چهارم از جرم خورشید را با خود به خارج حمل می كند. در نتیجه خورشید یك چهارم از نیروی گرانش خود را از دست می دهد. بنابراین مدار سیارات به سمت خارج منتقل می گردد.
همچنانكه خورشید به اوج تبدیل به غول سرخ نزدیك می شود بیش از 200 برابر اندازه كنونی خود می گردد و به راحتی مدار فعلی ناهید و تقریباً مدار فعلی زمین را در بر می گیرد. اما ناهید در آن زمان احتمالاً به جای كنونی زمین رسیده و زمین نزدیك به مدار فعلی مریخ است. بنابراین در نگاه اول به نظر می رسد كه زمین فرار می كند. همانگونه که قرآن مجید در آیه9 سوره قیامت به جمع شدن اشاره کرده است.

شوك آینده
میزان و درخشندگی خورشید به آهستگی در 7 میلیارد سال آینده زیاد می شود و سپس وارد مرحله غول سرخ می گردد. به سه مقیاس متفاوت زمانی در نمودار توجه داشته باشید. آنها در نزدیكی پایان عمر خورشید بزرگتر شده اند تا تغییرات سریع را نشان دهند. مدار سیارات در زمانیكه خورشید جرم خود را از دست می دهد بزرگتر می شود. در این مدل خاص كه توسط آی جولیانا سكمن (
I Juliana Sackman) و كاتلین كریمر (Kathleen Cramer) تهیه شده است خورشید به اندازه ای بزرگ می شود كه تیر و ناهید را در بر می گیرد، اما زمین را به طور كامل احاطه نمی كند. همانطور که قرآن مجید در آیه9 سوره قیامت به جمع شدن خورشید با ماه اشاره کرده و اسمی از زمین نیاورده است.
مرحله اول غول سرخ زمانی پایان خواهد یافت كه دمای هسته به100 میلیون درجه سانتیگراد برسد و هلیم شروع به همجوشی با كربن می كند كه منبع جدید تازه ای از انرژی می باشد. خورشید در پاسخ به این انرژی جدید زیاد به میزان زیادی كوچك شده و درخشندگی كلی آن حدود 100 برابر كاهش می یابد. خورشید هلیم را برای چند صد میلیون سال با آهنگ ثابت مصرف می كند و منظومه خورشیدی برای مدتی از زنجیره بلایا خلاصی می یابد. اگر زمین سالم باشد (با هزینه ای اندك این احتمال به 75% می رسد) احتمالاً به صورت صخره ای از سیلیكات جوش خورده است كه به طور مستقیم با خلأ فضا در تماس می باشد و دمای ظهر آن به600 درجه سانتیگراد می رسد. هر نشانه ای كه در سیاره ما وجود داشته مدتهاست ذوب و دوباره كریستال شده اند و به فراموشی سپرده شده اند.

در كشاكش مرگ خورشید
خورشید در نزدیكی به پایان رسیدن هلیم خود به یك كوتوله سفید با هسته ای از كربن و هیدروژن تبدیل می گردد. در این زمان لایه های خارجی خورشید دوباره بزرگ و سرد می شوند و خورشید برای دومین بار به یك غول سرخ مبدل می گردد. ستاره شناسان به این دومین غول سرخ به دلیل موقعیت آن در نمودار تحول ستاره ای هرتزپروگ- راسل به نام «شاخه مجانب» اشاره می كنند. خورشید یك بار دیگر به تهدیدی جدی برای حیات فیزیكی زمین تبدیل می شود. غول سرخ در طی مرحله دوم چندین دوره خروج عظیم انرژی را تجربه می كند. هلیم شعله ور می شود كه منجر به ارتعاش و تپشی با بزرگی حدود 10000 سال خواهد شد. كاملاً محتمل است كه زمین پیش از آنكه فرصتی برای حركت مارپیچ به بیرون از خرابی كلی داشته باشد مختصری توسط خورشید در بر گرفته شود.
سپس حدود100 میلیون سال پس از شروع مرحله دوم غول سرخ، خورشید لایه های بزرگ خارجی خود را به طور كامل به بیرون می ریزد تا یك سحابی سیاره ای، شاید مشابه آنچه در تصویر نشان داده شده تشكیل دهد كه یك كوتوله سفید كوچك، اما گرم و درخشان از خود باقی می گذارد.

در این تصویر كه توسط تلسكوپ فضایی هابل گرفته شده، قرمز نمایانگر نیتروژن و هیدروژن برافروخته است، سبز- آبی بیانگر اكسیژن و آبی نشان دهنده هلیم است. پهنای سحابی حدود یك سال نوری است.
دوباره تهدید دیگری از راه می رسد
ما دریافته ایم كه از دست دادن جرم توسط خورشید برای حیات فیزیكی زمین ضروری است. اما اگر خورشید بیش از حد مورد انتظار جرم از دست دهد، مشتری و زحل به صورتی خطرناك برهم كنش گرانشی خواهند داشت. آنها یكدیگر را تحریك كرده و حركتی طولانی و دیوانه وار در حلقه های بیضوی انجام می دهند كه مابقی منظومه شمسی را ویران خواهد نمود. در آشفتگی های بعدی تصادم اشیاء به پایان می رسد و آنها به فضای بین ستاره ای پرتاب شده و به سمت خورشید سقوط می كنند. بقایای مشابه از منظومه های خورشیدی ویران شده در دو و شاید تمام 40 كوتوله سفید مشاهده شده اند، از جمله یكی كه از دست دادن جرم آن موجب ایجاد سحابی مارپیچ شده است.
تبدیل خورشید به كوتوله سفید پایان نقش خورشید در داستان ما می باشد. سیارات به جا مانده، شاید شامل بقایای سوخته و گداخته زمین و تیر به صورت پایدار برای صدها میلیارد سال به دور كوتوله سفید می چرخند در حالیكه سرمای آنها و خورشید به سمت صفر مطلق میل می كند. آنها منتظر مجموعه ای عجیب از بلایای كیهانی هستند.
همچنانكه خورشید در حالت كوتوله سفید به تدریج رو به سیاهی می رود درخشانی شب نیز كم خواهد شد. جهان در حال ورود به عصر انبساط سریع می باشد كه در طی چند صد میلیارد سال همه كهكشانها را به جز آنهایی كه در گرانش با گروه محلی ما هستند به ورای افق می برد. راه شیری نیز با كهكشان "آندرومدا" ادغام شده و یك كهكشان مارپیچ را تشكیل داده است. می توانیم انتظار داشته باشیم كه طی حدود 100 تریلیون سال بقایای تصادفی یك كوتوله سفید به اندازه كافی از نزدیكی زمین عبور می كند كه زمین را از مدارش خارج كرده و آنرا در كهكشان اكنون تاریك رها كند تا آنجا نیز به تنهایی برای هزار تریلیون سال دیگر پرسه زند. 
اگر زمین از برخورد با سیاهچاله مركز كهكشان فرار كند با بقایای ستاره ای در حال عبور برخورد كرده و به طور كامل به خارج كهكشان پرتاب می شود. اگر زمین بدین ترتیب آزاد شود، انبساط پیوسته كیهانی راه شیری را به ورای افق خارج از دید می برد و زمین كاملاً تنها وارد گستره زمانی وسیعی در فضای خالی سیاه می گردد.
 با این اوصاف چه باید گفت؟
همانگونه که در چهل و پنجمین سوره قرآن مجید در سوره جاثیه (زانو زدن) آیه 37 آمده است:
﴿
وَلَهُ الْكِبْرِیَاء فِی السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَهُوَ الْعَزِیزُ الْحَكِیمُ﴾  ﴿و در آسمانها و زمین بزرگی از آن اوست و اوست ‏شكست ‏ناپذیر سنجیده‏كار﴾ این آیه مربوط به صحنه قیامت در دادگاه عدل الهی است که همه باید در مقابل عظمت و بزرگی خداوند متعال و خالق هستی زانو زده و سر تعظیم فرود آوریم. چرا كه آثار عظمتش در پهنه آسمان و سراسر زمین و تمام جهان آشكار است.
حمد از آن اوست پس حمدش را بجا آوریم، و پروردگار اوست پس شكرش را انجام دهیم، و عظمت براى اوست پس او را تكبیر گوییم، و او عزیز و حكیم است پس تنها او را اطاعت كنیم