تبلیغات
غلاف آبى زمین

نوشته: دكتر عبد الرؤوف مخلص

تا از سورهء «نازعات» بیرون نشده‌ایم، باز هم به سراغ آیات معجز علمی دیگری در این سوره می‌رویم، و این بار هم اگر چه نه در خود زمین، اما در پیرامون آن باقی می‌مانیم.

خدای عزّوجلّ در این سوره، داستان آفرینش زمین و آسمان را بیان می‌كند. آیه (30 ) از این سوره می‌گوید: زمین بعد از آنکه شب و روز در آن به وجود آمد، شكل تقریباً بیضویی را به خود گرفت. آیهء (31 ) می‌گوید: بعد از آن مرحله بود كه نخست آب و سپس گیاهان در زمین آفریده شدند:

]أَخْرَجَ مِنْهَا مَاءَهَا وَمَرْعَاهَا[

«از زمین آب و چراگاه‌های آن را بیرون آورد»

سپس بعد از این مرحله بود كه كوه‌ها ایجاد گردید، چه در آیهء 32 می‌خوانیم:

]وَالْجِبَالَ أَرْسَاهَا[

«سپس كوه‌ها را استوار گردانید»

اكنون ببینیم كه نظر علم جدید در این باره چیست؟

در یك نگاه اجمالی ملاحظه می‌كنیم كه بررسیهای دانشمندان پس از سالها عین نتایجی را به همراه آورده كه قرآن كریم چهارده قردن قبل آن را مطرح نموده است. علم جدید می‌گوید كه زمین بعد از جدا شدن از اصل خود، سرد گردید و بخار آبی كه پیرامون آن به وجود آمده بود، كثافت و سنگینی بیشتری پیدا كرد تا آنكه سرانجام از آن بارانها و سیلابها پدیدار گردیدند. بارانها، سبزه‌ها و نباتات را پدید آوردند و سیلابهای ویرانگر نیز، وادیها و دره‌ها را ایجاد نمودند؛ عملیه‌یی كه خود منجر به پدید آمدن كوه‌ها گردید. در این تطوّر سنگهای زیادی نیز ذوب شدند كه تل‌ها و تپه‌ها را به وجود آوردند و سر انجام با پدید آمدن آب، زمینهء پیدایش حیات در روی زمین مساعد گردید.

ملاحظه می‌كنیم كه اكتشافات علم در این زمینه، گام به گام در راستای مفاهیم قرآن به پیش می‌رود.

پیشینیان تصور می‌كردند كه آب فقط در چشمه‌سارها، جویبارها و نباتات موجود است و مواد سخت و جامد فاقد آب اند بناءً هرگز ممكن نیست كه این مواد محتوی آب باشند. ولی تجربیات آزمایشگاهی نشان داد كه در هر چیز، نسبت معینی از رطوبت موجود است كه این نسبت در سبزیجات و نباتات تا 95% و در مواد جامد و سخت تا حدود یك درصد در حال نوسان می‌باشد. اما آیا تجربیات آزمایشگاهی، همان تفسیر عینی آیهء مباركهء 74 سورهء بقره و آیهء 18 سورهء مؤمنون نمی‌باشد؟

در آیهء نخست می‌خوانیم:

]وَإِنَّ مِنْ الْحِجَارَةِ لَمَا یَتَفَجَّرُ مِنْهُ الأَنْهَارُ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا یَشَّقَّقُ فَیَخْرُجُ مِنْهُ الْمَاءُ[

«و از برخی سنگ‌ها آب نهرها می‌جوشد و نیز از بعضی دیگر كه بشكافند آب بیرون می‌آید»

این آیهء مباركه هزار و چهار صد سال قبل از تجربیّات علمی بشر، اثبات كرده است كه در هر چیز و حتی در سنگ هم نسبت معینی از آب وجود دارد، چرا كه از نظر قرآن، خدای متعال آب را در همهء زمین اسكان داده است. چنانکه در آیهء 18 سورهء مؤمنون می‌گوید:

]وَأَنزَلْنَا مِنْ السَّمَاءِ مَاءً بِقَدَرٍ فَأَسْكَنَّاهُ فِی الأَرْضِ وَإِنَّا عَلَى ذَهَابٍ بِهِ لَقَادِرُونَ[

«و ما برای زنده­گی شما آب را از آسمان به قدر معین به زمین نازل و (در اندرون زمین) مسكن دادیم و محققاً در نابودساختن آب هم تواناییم».

همانگونهه كه از مفهوم آیهء مباركه پیداست، این آب نازل گردانیده شده از آسمان، به نسبت و مقدار معینی می‌باشد.

از این امر که بگذریم، عملیهء آماده‌سازی آب برای بهره‌گیری انسان و زنده‌جانهای دیگر از آب مطرح می‌شود، كه این عملیه نیز نظام دقیق و فرایند پیچیده‌یی را داراست. قرآن كریم در آیهء 43 سورهء نور می‌فرماید:

]أَلَمْ تَرَى أَنَّ اللَّهَ یُزْجِی سَحَاباً ثُمَّ یُؤَلِّفُ بَیْنَهُ ثُمَّ یَجْعَلُهُ رُكَاماً فَتَرَى الْوَدْقَ یَخْرُجُ مِنْ خِلالِهِ وَیُنَزِّلُ مِنْ السَّمَاءِ مِنْ جِبَالٍ فِیهَا مِنْ بَرَدٍ[

«آیا ندیدی كه خداوند از هر طرف ابر را می‌راند تا به هم می‌پیوندند باز آنها را انبوه و متراكم می‌گرداند آنگاه می‌بینی كه قطرات باران از میان ابر فرو می‌ریزد و نیز از كوه‌های آسمان تگرگ فرو می‌باراند»

قرآن در این آیهء مباركه و آیاتی دیگر، روش بهره‌گیری انسان و زنده‌جانهای دیگر را از آب، وابسته به جریان تبخیر دورانی آن به وسیلهء خورشید و سپس تشكیل آن به صورت كتله‌های ابری كوه مانند در طبقات جوی می‌داند؛ چه از آنجا كه آب دریاها و اقیانوس‌ها نمكین است و نوشیدن آن برای بسیاری از زنده‌جانها ـ كه نباتات هم در زمرهء آنها می‌باشند ـ مضرّ و بلكه مهلك تمام می‌شود و از سوی دیگر، اگر این آب از نمك عاری باشد، در اندك مدتی متعفّن و فاسد گردیده و با تعفّن و فساد خود، عرصه را بر امراض و آفات چنان فراخ می‌گرداند كه زمینهء ادامهء حیات در دریا و خشكه برچیده می‌شود، پس بنابراین خدای عزّوجلّ خورشید را مأموریت داده است تا این آبها را به مقدار معینی تبخیر نموده و در تصفیه­خانه‌های طبقات بالای جو، یعنی در كتله‌های وسیع ابر جا به جا گرداند و باز در مواقع معین، آن را با كیفیّتی شیرین و گوارا برای استفادهء انسان، حیوان و نبات، مجدداً به زمین برگرداند. این ابرهای متراكمی كه آب از آنها فرود می‌آید، به گونه­یی ارتفاع می‌گیرند كه در جهء حرارت قاعدهء زیرین ابر با درجهء حرارت در ارتفاع آن كاملاً متفاوت است و از آنجا كه هر چه بالاتر برویم، دمای هوا نیز پایین تر می‌آید، پس هر چه كتلهء ابر بالاتر برود، قطرات آب در آن نیز بیشتر تجمع می‌كند تا بدانجا كه كتله‌های تشكیل‌شدهء ابر در سطوح فوقانی جو، كاملاً شكل كوه‌ها را به خود می‌گیرند، كوه‌هایی كه قاعدهء آنها رو به زمین و قلهء آنها رو به آسمان است. و هر كس سوار طیاره شده و در ارتفاع بلندتر از ابرها پرواز كرده باشد، ابرها را به صورت كوه‌هایی عظیم مشاهده می‌نماید، به همین دلیل است كه تعبیر به كار گرفته شده برای این ابرها در آیهء مباركه، یعنی تعبیر «كوه‌های آسمان» خود تعبیر معجزانه‌یی است.

خوب؛ اكنون در این نكته دقّت كنید كه بشر چه وقت به كشف عملیّهء تصفیهء آب دریاها در ابرها  قادر گردید و قرآن در چه عصری آن را با چنین دقّتی توصیف نمود؟ قطعاً پاسخ دادن به همین یك سؤال، هر شكاكی را به ایمان به این كتاب الهی واداشته و بر ایمان هر مؤمنی نیز می‌افزاید.

و امّا آیهء 18 سورهء مؤمنون حامل معجزه‌یی دیگری از معجزات علمی قرآن كریم نیز هست، و آن عبارت از طرح قاعدهء امكان «گریز آب از جو زمین» می باشد؛ چگونه؟ دقّت كنید:

ما می‌دانیم كه فرود آمدن قطرات باران به زمین به نیروی جاذبهء زمین برمی‌گردد كه این نیرو، قوی تر از سرعت جزئیات آب برای فرار از كمربند جاذبهء زمین است. تحقیقات علمی نشان می‌دهد كه سرعت لازمه برای فرار بخار آب از حوزهء نیروی جاذبهء زمین، 11 كیلومتر در ثانیه است. اما اگر به سیارهء «زهره» برویم كه این سیاره اندكی كوچكتر از زمین می‌باشد، می‌بینیم كه سرعت لازمه برای فرار بخار آب از ساحهء نیروی جاذبه زهره، در حدود 7 تا 10 كیلومتر در ثانیه، یعنی كمتر از سرعت لازمهء فرار بخار آب از حوزهء جاذبهء زمین می­باشد. به همین دلیل است كه می‌بینیم بخار آب موجود در جوّ پیرامونی زهره، كمتر از بخار آب موجود در جوّ پیرامونی زمین می‌باشد. و اگر باز كمی فراتر از آن به سیارهء مریخ برویم كه از سیارهء زهره كوچك‌تر است، می­بینیم كه سرعت لازمهء فوق‌الذكر به 5 كیلومتر در ثانیه تقلیل می‌یابد. هم از این رو غلاف آبی مریخ كمتر از غلاف آبی زهره است. و اما اگر باز از مریخ به عطارد برویم، مشاهده می‌كنیم كه نظر به كوچكی بیشتر حجم آنكه در كل به اندازهء (1 بر 3) حصهء زمین بیش نیست، سرعت لازمه برای فرار بخار آب از آن باز هم كمتر شده و به حدود 5/3 كیلومتر در ثانیه تقلیل می یابد. و همین مقدار سرعت در واقع سبب شده است تا تمام گازهای تشكیل‌دهندهء بخار آب در پیرامون عطارد، از جو آن به خارج گریخته و در نتیجه عطارد را كاملاً از غلاف آبی بی‌بهره گردانند. بدیهی است كه وضع در همه سیارگان و كواكب كوچكتر از عطارد نیز به همین منوال است. بنابراین ممكن است كه اگر روزی سرعت گریز جزئیات آب از قوهء جاذبهء زمین بیشتر شود، آب از دورادور زمین نیز فرار نماید، و این همان حقیقتی است كه آیهء مباركه 18 سورهء مؤمنون به آن اشاره نموده است:

]وَأَنزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً بِقَدَرٍ فَأَسْكَنَّاهُ فِی الْأَرْضِ وَإِنَّا عَلَى ذَهَابٍ بِهِ لَقَادِرُونَ[ «و آب را به اندازهء معین از آسمان نازل كردیم و سپس آن را در زمین اسكان دادیم، و محققاً كه بر بردن آب از «فضای» زمین نیز قادر و تواناییم»

ملاحظه نمودیم كه بر اساس تحقیقات علمی فوق الذكر، امكان گریز آب از جو زمین وجود دارد، كه این امر البته به مشیت پروردگار بزرگ وابسته می‌باشد.